Skip to main content

Ffyrdd y gallwch chi helpu

Os ydych chi'n gweld neu'n clywed ymddygiad camdriniol neu niweidiol, mae sawl ffordd y gallwch chi helpu.

Mae hyn yn rhywbeth y gallwn ni i gyd ei wneud. P'un a yw'n digwydd i ffrind, aelod o'r teulu, cydweithiwr neu ddieithryn. Os yw'n bersonol neu ar-lein.

Trwy fod yn barod gyda rhai strategaethau ymlaen llaw, fe fyddwch chi'n ei chael hi'n haws ymateb yn ddiogel ac yn ddigynnwrf pan ddaw'r eiliad.

A ddylech chi gamu i mewn?

Weithiau mae'n anodd dweud beth sy'n digwydd mewn sefyllfa, ac os yw'n rhywbeth y dylech chi gymryd rhan ynddo. Os ydych chi'n ansicr, ceisiwch ganolbwyntio ar y person sy'n cael ei dargedu.

Arwyddion i edrych amdanynt

  • Ydyn nhw'n edrych yn anghyfforddus neu'n ofidus?
  • Ydyn nhw'n ymddangos yn ofnus?
  • Ydyn nhw'n ceisio dianc neu symud i ffwrdd?
  • Pan fyddwch chi'n gwneud cyswllt llygad, ydyn nhw'n ymateb mewn ffordd sy'n gwneud i chi feddwl eu bod eisiau cymorth?

Ymyrryd yn ddiogel: y Pum D

Nid oes rhaid i ymyrryd fod yn wrthdrawiadol. Opsiwn da yw ymgyfarwyddo â’r model ymyrraeth Pum D1 a ddatblygwyd gan Hollaback!. Mae’r rhain yn ystod o dactegau y gallwch eu defnyddio i dawelu sefyllfa a chefnogi rhywun sy’n cael ei gam-drin – heb eich rhoi chi nac unrhyw un arall mewn perygl.

Y syniad yw defnyddio cyfuniad o'r rhain, yn dibynnu ar ble rydych chi a phwy sy'n gysylltiedig.

Beth yw'r Pum D?

  • Cynnwys pobl eraill. Os nad ydych chi’n teimlo ei bod hi’n ddiogel neu’n briodol i chi gamu i mewn, edrychwch i weld a allwch chi gael rhywun arall i ymyrryd ar eich rhan neu gyda chi. Gallai hyn fod yn rhywun mewn awdurdod – y gyrrwr neu’r gwarchodwr os ydych ar gludiant cyhoeddus, neu staff bar neu swyddogion diogelwch os ydych mewn bar neu glwb. Ond fe allai fod yn aelod arall o’r cyhoedd neu rywun sy’n mynd heibio sy’n fodlon helpu. Os yw’r sefyllfa’n ddigon difrifol, efallai y byddwch hefyd yn penderfynu ffonio’r heddlu – gweler Riportio cam-drin isod.

  • Torri ar draws y digwyddiad. Gallech wneud hyn drwy ollwng rhywbeth gerllaw neu greu rhyw fân gynnwrf arall. Neu fe allech chi ddechrau sgwrs gyda'r dioddefwr, gofyn am gyfarwyddiadau neu smalio eich bod yn eu hadnabod. Os ydych chi yn y gwaith, fe allech chi wneud esgus i siarad â’r person am dasg nad yw’n gysylltiedig. Bydd gweithredoedd syml fel hyn yn rhoi cyfle i'r sawl sy'n cael ei dargedu symud i ffwrdd.

    Cofiwch y gallai eich ymyriad achosi mwy o ofid mewn rhai sefyllfaoedd – felly gwnewch eich bwriadau’n glir a chymerwch yr awgrym os nad ydynt eisiau eich help.

  • O’i defnyddio ochr yn ochr â’r Ds eraill, gall y dechneg hon helpu i gefnogi a grymuso’r person sy’n cael ei gam-drin a’ch helpu i fod yn dyst. Gellir ysgrifennu dogfennau neu gofnodion â llaw, eu teipio, a defnyddio sgrinluniau, recordiadau sgrin, recordiadau sain neu recordiadau fideo. Gallant ddod yn dystiolaeth werthfawr os bydd y cam-drin yn cael ei riportio’n ddiweddarach yn y dyfodol.

    Gwiriwch bob amser ei fod yn ddiogel ac yn briodol i chi gofnodi’r digwyddiad. Os tynnwch fideo o ymddygiad camdriniol, gofynnwch i'r dioddefwr beth mae am ei wneud ag ef cyn ei rannu ag unrhyw un arall.

  • Os credwch nad yw’n ddiogel nac yn briodol herio’r sefyllfa yn y fan a’r lle, efallai y byddai’n well aros nes iddi fynd heibio. Ar y pwynt hwnnw gallwch fynd at y dioddefwr i wneud yn siŵr ei fod yn iawn. Ategwch nad eu bai nhw ydoedd a bod y troseddwr ar fai. Gofynnwch iddyn nhw a ydyn nhw am gael eich help i gael cymorth neu riportio’r cam-drin.

    Ar ôl cefnogi'r person sy'n cael ei niweidio, efallai y gallech chi ddweud rhywbeth wrth y person a achosodd y cam-drin ar adeg arall.

  • Os yw'n ddiogel gwneud hyn, gallwch chi gamu i mewn a dweud rhywbeth sy'n atal yr ymddygiad camdriniol yn uniongyrchol. Mae’n well gwneud datganiadau clir, digynnwrf nad ydynt yn agor y sefyllfa i drafodaeth neu ddadl, er enghraifft, “Nid yw’r iaith honno’n iawn” neu “Mae yn erbyn y gyfraith i wneud hynny”. Gallwch chi hefyd ddangos anghymeradwyaeth trwy iaith y corff neu fynegiant wyneb. Meddyliwch yn ofalus bob amser cyn cymryd camau uniongyrchol gan y gall achosi sefyllfa i waethygu. Ystyriwch a allech chi ei gyfuno â thechnegau eraill, megis dirprwyo neu dynnu sylw.

Profwch eich hun: beth fyddech chi'n ei wneud?

Am weld sut y gallech chi roi'r technegau hyn ar waith? Rhowch gynnig ar y senarios hyn.

Mae eich ffrind yn hwtian yn y stryd
Rheoli ymddygiad yn eich teulu
Dieithryn yn byseddu menyw mewn clwb

Riportio cam-drin

Gall gadael i weithredoedd o gam-drin basio wneud i'r bobl sy'n eu cyflawni feddwl bod eu hymddygiad yn dderbyniol. Gallwch helpu drwy riportio cam-drin pan fyddwch yn dyst iddo.

Cam-drin mewn man cyhoeddus

  • Os ydych mewn man cyhoeddus fel bar, clwb neu siop, riportiwch ef i staff neu swyddogion diogelwch

Os ydych yn aelod o staff mewn lleoliad cyhoeddus a bod aelod o’r cyhoedd yn dod atoch i adrodd am enghraifft o gam-drin, gallwch:

  • Wrando ar y dioddefwr neu’r person sy’n adrodd a’u cysuro drwy ddweud eich bod yno i’w helpu.
  • Gofyn i’r dioddefwr neu’r person sy’n adrodd a hoffent symud i le diogel i siarad.
  • Os yn berthnasol, a gyda chydsyniad y dioddefwr neu’r person sy’n adrodd, dogfennwch fanylion y cam-drin.
  • Os oes angen, cyfeiriwch at eich uwch-weithwyr neu staff diogelwch i ymyrryd os yw’r digwyddiad yn parhau.
  • Ffoniwch 999 mewn argyfwng neu, os nad yw’n argyfwng, ffoniwch 101 neu adrodd amdano ar-lein

Cam-drin ar gludiant cyhoeddus

  • Os ydych yn dyst i gam-drin ar gludiant cyhoeddus, riportiwch ef i'r gyrrwr neu'r gwarchodwr
  • Os ydych yn teithio ar drên, gallwch hefyd riportio ef i i'r Heddlu Trafnidiaeth Prydeinig drwy anfon neges destun at 61016 neu ei riportio ar-lein.

Cam-drin yn y gwaith neu'r ysgol

  • Os ydych yn dyst i gam-drin yn y gwaith, riportiwch ef i'ch adran Adnoddau Dynol neu siaradwch â'ch rheolwr llinell
  • Os ydych yn gweld cam-drin yn yr ysgol, riportiwch ef i athro neu aelod o staff

Cam-drin ar-lein

  • Os gwelwch gynnwys amhriodol ar-lein, cysylltwch â darparwr y gwasanaeth neu defnyddiwch y botwm adrodd ar ffrydiau cyfryngau cymdeithasol

Cynnwys yr heddlu